Choroby przenoszone drogą płciową
Choroby przenoszone drogą płciową, dawniej zwane chorobami
wenerycznymi, ogólna nazwa chorób, które są przenoszone
z partnera na partnera w czasie stosunku seksualnego.
Do najbardziej rozpowszechnionych należą: kiła, rzęsistkowica,
rzeżączka, wrzód miękki, AIDS, zapalenie wątroby (typu B,
C, D, E), kłykciny kończyste, wirusowe zapalenie cewki moczowej,
wszawica łonowa, świerzb.
Nazwa "choroby weneryczne" pochodzi od imienia
rzymskiej bogini miłości - Wenery. Wskazuje to na związek
tych chorób z aktywnością seksualną. Jakkolwiek Wenera była
boginią miłości, to choroby weneryczne kojarzą się z czymś
wulgarnym i brudnym. Tego typu nastawienie utrudniało zwalczanie
tych chorób, dlatego Światowa Organizacja Zdrowia zaleciła
stosowanie innej nazwy - choroby przenoszone drogą płciową.
Epidemia AIDS i jej nagłaśnianie w środkach masowego przekazu
sprawiły, że największą uwagę poświęca się AIDS - jakkolwiek
inne choroby przenoszone drogą płciową są bardziej rozpowszechnione.
Choroby te towarzyszą ludzkości od zarania dziejów. Informacje
o nich można spotkać w najstarszych księgach sakralnych
(np. opis rzeżączki znajduje się w księgach Mojżesza). Również
najstarsze dzieła lekarskie zajmują się tymi chorobami,
np. dzieło "ojca medycyny? - Hipokratesa.
Niektóre fakty dotyczące odkrywania przyczyn chorób przenoszonych
drogą płciową: w 1493 - opis kiły, która pojawiła się w
Europie po pierwszej wyprawie Kolumba; połowa XIX w. - odkrycie
wrzodu miękkiego; w 1897 - odkrycie dwoinki rzeżączki przez
A. Neissera; w 1905 - odkrycie krętka bladego, bakterii
wywołującej kiłę; grudzień 1981 - rozpoznanie AIDS; w 1983
- odkrycie wirusa HIV, przyczyny AIDS.
1) Wirusowe choroby przenoszone drogą płciową:
a) AIDS - przyczyną choroby są dwa typy wirusów HIV: HIV-1,
odkryty w 1983 i HIV-2, odkryty w 1986. Różnią się budową,
a także czasem wystąpienia objawów AIDS od zakażenia wirusem.
W przypadku zakażenia wirusem HIV-2 czas ten jest dwukrotnie
dłuższy i wynosi około 20 lat. W Polsce nie stwierdzono
dotąd wirusa HIV-2.
Namnażanie wirusa HIV w komórkach gospodarza
HIV wnika do organizmu człowieka następującymi drogami:
przez przetoczenie zakażonej krwi lub preparatów krwiopochodnych;
przez skażone igły i strzykawki użyte przez osobę zakażoną,
to samo dotyczy instrumentów tnących, chirurgicznych, stomatologicznych,
brzytew fryzjerskich, cążek do paznokci itp. (jeżeli nie
były sterylizowane przed użyciem lub gdy sterylizacja była
niedokładna); zakażenie dziecka w czasie ciąży, porodu,
karmienia piersią przez zakażoną matkę; często drogą zakażenia
jest stosunek seksualny z zakażoną osobą (ten typ zakażenia
najczęściej jest spotykany u narkomanów), bez zabezpieczenia
w postaci prezerwatywy, przy czym najbardziej ryzykowną
formą kontaktów seksualnych są kontakty analne (doodbytnicze).
W celu przeciwdziałania takiemu zakażeniu zaleca się stosowanie
specjalnych prezerwatyw do kontaktów analnych, są one grubsze
i mocniejsze.
Po wniknięciu wirusa HIV do organizmu okres wylęgania zakażenia
trwa kilka tygodni. Następnie pojawiają się objawy ostrego
zakażenia HIV trwające kilka dni lub tygodni. Objawy są
nietypowe: gorączka, powiększenie węzłów chłonnych, bóle
mięśni i stawów, bóle głowy, wysypka. We krwi osób zakażonych
za pomocą specjalnych testów można wykryć przeciwciała anty-HIV.
Po ustąpieniu objawów ostrych, organizm przechodzi w fazę
zakażenia bezobjawowego, które trwa średnio do 10 lat. Osoby
chore czują się dobrze, ale w tym czasie zakażają innych.
Po kilku latach pojawiają się późne objawy choroby AIDS
wiążące się z postępującym zanikiem odporności. Stąd właśnie
wzięła się nazwa AIDS - zespół nabytego niedoboru odporności.
Objawy późne: gorączka, chudnięcie, silne pocenie się, męczliwość,
uporczywy kaszel, bóle stawowe i mięśniowe, duszność, stany
zapalne jamy ustnej, biegunki, zaburzenia psychiczne i neurologiczne.
Przyczyną zgonu jest postępujące wyniszczenie organizmu.
Dane epidemiologiczne: od początku epidemii AIDS zmarło
na świecie około 12 milionów osób, a zakażonych jest 43
miliony. W Polsce liczba zakażonych (ujawnionych) przekroczyła
5 tysięcy, a chorych na AIDS - 600. Aby uniknąć AIDS należy
stosować zasady tzw. bezpiecznego seksu, czyli związek z
jednym partnerem, stosowanie prezerwatyw;
b) opryszczka - typ wirusa HSV-1 wywołuje opryszczkę na
wargach i twarzy, a wirus HSV-2 na narządach płciowych i
okolicy odbytu. Objawem są pęcherzyki, które po kilku dniach
stają się strupami. U kobiet objawem zakażenia są upławy
z pochwy. Może temu towarzyszyć ból i pieczenie podczas
oddawania moczu. W przypadkach kontaktów oralnych dochodzi
do zapalenia gardła. U wielu osób zakażenie przechodzi w
fazę utajoną i wtedy co pewien czas stwierdza się nawrót
choroby;
c) wirusowe zapalenie wątroby - zakażenie może nastąpić
drogą płciową. Okres wylęgania się choroby trwa od kilku
dni do kilku miesięcy. Pojawiają się objawy przypominające
grypę, odbarwione stolce, ciemny mocz, zażółcenie oczu,
skóry. W cięższych przypadkach rozwija się przewlekłe zapalenie
wątroby;
d) kłykciny kończyste wywołuje wirus brodawczaka ludzkiego.
Zależnie od typu kontaktów seksualnych zakażenie może obejmować
usta, podniebienie, język, narządy płciowe, odbyt. Charakterystycznym
objawem są kalafiorowate brodawki zwane kłykcinami kończystymi;
e) mięczak zakaźny - czynnikiem etiologicznym jest wirus
mięczaka. Przebieg jest łagodny i dlatego często chorzy
nie szukają pomocy lekarskiej. Niekiedy nie występują żadne
objawy, czasem odczuwa się swędzenie, pojawiają się małe
grudki.
2) Bakteryjne choroby przenoszone drogą płciową:
a) rzeżączka jest jedną z najbardziej rozpowszechnionych
chorób, wywoływaną przez dwoinki rzeżączki (gonokoki). Po
kilku dniach od zakażenia u mężczyzn pojawia się obfity
wyciek ropnej wydzieliny z cewki moczowej, uczucie pieczenia
w czasie oddawania moczu. Po kilku tygodniach objawy łagodnieją
i zakażenie przechodzi głębiej, wywołując objawy zapalenia
najądrzy, gruczołu krokowego itd. U kobiet zakażenie może
być bezobjawowe lub pojawiają się: pieczenie cewki, upławy
z pochwy, zapalenie pochwy, jajowodów;
b) kiła jest wywoływana przez krętek blady. Choroba może
być wrodzona lub nabyta. Po zakażeniu, po około 3 tygodniach
pojawia się owrzodzenie na narządach płciowych z towarzyszącym
powiększeniem węzłów chłonnych. Owrzodzenie u kobiet może
być niewidoczne. Po 8-10 tygodniach pojawiają się ogólne
objawy choroby: stany podgorączkowe, bóle kości i mięśni,
wysypka skórna. Nie leczona choroba po 2-3 latach prowadzi
do poważnych zmian w wielu narządach;
c) ziarnica weneryczna najczęściej występuje w krajach
tropikalnych. Objawem są pęcherzyki lub grudki na narządach
płciowych, stany zapalne węzłów chłonnych, ropnie, bóle
stawowe;
d) wrzód weneryczny (zwany również miękkim) - rzadko występuje
w Europie, często w krajach tropikalnych. Owrzodzenie na
narządach płciowych może być pojedyncze lub mnogie.
3) Pasożytnicze choroby przenoszone drogą płciową:
a) świerzb jest rozpowszechniony na całym świecie, wywoływany
przez roztocza. Charakterystycznym objawem jest świąd, nasilający
się w nocy i cieple. zmiany dotyczą bocznych powierzchni
palców, pośladków, pachwin, rzadziej narządów płciowych;
b) wszawica łonowa - wywołuje ją wesz łonowa. Zakażenie
jest przenoszone podczas kontaktu seksualnego, ale również
przez prześcieradła, odzież, ręczniki, przybory toaletowe.
Objawem jest świąd skóry.
4) Choroby przenoszone drogą płciową wywołane przez
pierwotniaki i grzyby:
a) rzęsistkowica - jedna z najbardziej rozpowszechnionych
chorób, wywoływana przez rzęsistka pochwowego. Do zakażenia
może dojść w czasie kontaktu seksualnego, ale również przez
używanie przyborów toaletowych, kąpiel w basenach. Po 1-3
tygodniach pojawiają się objawy zapalenia pochwy i sromu,
cewki moczowej, którym towarzyszą upławy. U mężczyzn przebiega
bezobjawowo lub występuje zapalenie cewki moczowej i gruczołu
krokowego;
b) drożdżyce - wywoływane przez grzyby drożdżaki, najczęściej
przez Candida albicans, który u zdrowych ludzi przebywa
w organizmie nie wywołując choroby. Pod wpływem zmian hormonalnych,
leków, różnych chorób, podrażnienia przez wodę, detergenty,
miejscowe tarcie, rozwija się choroba - stan zapalny, u
kobiet z upławami, a u mężczyzn na żołędzi i wewnętrznej
powierzchni napletka (rumień, pęcherzyki lub nadżerki).
Zapobieganie i leczenie chorób przenoszonych drogą płciową
edukacja i unikanie ryzykownych zachowań seksualnych, związek
z jednym partnerem, stosowanie prezerwatyw przez osoby zmieniające
partnerów, leczenie objawów chorobowych przez specjalistów
chorób skórnych (dermatologów). Wprawdzie liczba skutecznych
leków stale się powiększa, a większość chorób przenoszonych
drogą płciową jest uleczalnych, należy jednak pamiętać,
że: nie ma dotąd skutecznego leczenia AIDS; niektóre wirusy
i bakterie są odporne na stosowane leki i leczenie jest
w tych przypadkach długotrwałe.
Hasło opracowano na podstawie "Słownika Encyklopedycznego
Miłość i Seks" Wydawnictwa Europa. Autor - Lew Starowicz.
ISBN 83-87977-17-9. Rok wydania 1999.
